انتخابات صنفی هرچقدر هم مهم باشد، نباید به قیمت از دست رفتن سرمایه مدیریتی اصناف تمام شود. بازار فقط مجموعهای از واحدهای صنفی و کسبوکارها نیست بازار یک سرمایه اجتماعی اقتصادی و مدیریتی است و همانگونه که باید از حرمت و قداست بازار صیانت کرد، باید از مدیران باتجربه و دلسوز این جامعه نیز صیانت شود. در سالهای اخیر، مدیران صنفی باسابقه و ارزشمندی را از دست دادهایم؛ مدیرانی که سالها در کنار اصناف بودهاند، بحرانها را دیدهاند، تصمیم گرفتهاند، پاسخگو بودهاند و تجربهای را به دست آوردهاند که با یک انتخابات و یک جابهجایی بهسادگی قابل جایگزینی نیست. امروز شرایط کشور، شرایط آزمون و خطا با سرمایه اصناف نیست.
یک نکته را نیز باید صریح گفت: داشتن سرمایه مالی، بهمعنای داشتن سرمایه مدیریتی نیست. ممکن است فردی از توان مالی بالایی برخوردار باشد، اما اگر دانش مدیریت، تجربه صنفی، شناخت بازار و توان تصمیمگیری نداشته باشد، صرف داشتن سرمایه نمیتواند او را به مدیر شایستهای برای جامعه اصناف تبدیل کند. اصناف امروز بیش از هر چیز به مدیریت نیاز دارد؛ مدیریت علمی، تجربه میدانی، شناخت بازار، قدرت تصمیمگیری و توان دفاع از حقوق کسبه.
اصلاح قانون نظام صنفی؛ یک ضرورت جدی
به باور ما، یکی از وظایف اصلی هیئترئیسه اتاق اصناف ایران باید پیگیری اصلاحات واقعی و کارشناسی در قانون نظام صنفی باشد. در سالهای گذشته، بخش قابل توجهی از انرژی مجموعههای صنفی صرف اختلافنظرها و حاشیههای مدیریتی شده؛ در حالی که میتوان و باید بخش مهمی از این توان را برای اصلاح ساختارها و رفع خلأهای قانونی به کار گرفت. قانون نظام صنفی، حتی با اصلاحات انجامشده، همچنان در برخی بخشها نیازمند بازنگری و تکمیل است؛ بهخصوص در موضوع شرایط احراز مسئولیتهای مدیریتی و تضمین تجربه و شایستگی مدیران صنفی. یکی از پیشنهادهای قابل بررسی این است که: کسی که میخواهد برای هیئترئیسه اتاق اصناف ایران نامزد شود، حداقل یک دوره کامل سابقه عضویت و فعالیت در هیئترئیسه اتاق اصناف شهرستان خود را داشته باشد.
همین منطق باید در سطح شهرستان نیز مورد توجه قرار گیرد؛ یعنی فردی که قصد نامزدی برای هیئترئیسه اتاق اصناف شهرستان را دارد، حتما بایستی حداقل یک دوره کامل چهار ساله سابقه مدیریت و مسئولیت در هیئتمدیره اتحادیه صنفی خود را داشته باشد. حتی میتوان یک گام جدیتر برداشت و بررسی کرد که برای نامزدی در جایگاههای مدیریتی اتاق اصناف شهرستان، داشتن سابقه مدیریت در اتحادیه، از جمله سابقه ریاست یک اتحادیه صنفی، بهعنوان یکی از شروط احراز صلاحیت مدیریتی در نظر گرفته شود. چگونه میتوان انتظار داشت فردی که هنوز تجربه کافی در مدیریت اتحادیه صنفی خود پیدا نکرده، بلافاصله در جایگاه تصمیمگیری برای مجموعهای از دهها اتحادیه و هزاران واحد صنفی قرار گیرد؟
ورود نیروهای جوان و تازهنفس ارزشمند است؛ اما تازهنفس بودن نباید به معنای بیتجربه بودن در مدیریت صنفی باشد. تجربه باید منتقل شود، نیروهای جدید باید تربیت شوند و گردش مدیریتی اتفاق بیفتد؛ اما این گردش باید تدریجی، شایستهمحور و مبتنی بر تجربه واقعی باشد، نه آزمون و خطا. اگر این نگاه در سطح اتاق اصناف ایران پذیرفته شود، منطقی است که همین زنجیره تجربه در سطوح پایینتر نیز رعایت شود: هرچه جایگاه مدیریتی بالاتر میرود، طبیعتاً باید تجربه، دانش، شناخت و سابقه مدیریتی نیز متناسب با آن افزایش پیدا کند.
استقلال اصناف نیز باید حفظ شود. انتخابات حق اصناف است؛ اما استقلال انتخابات صنفی نیز باید محترم شمرده شود. نباید اجازه داد نگاههای بیرونی، جریانهای قدرت، رفاقتها، باندها و رایزنیهای پشت پرده، مسیر اراده واقعی اصناف را تغییر دهند. اگر قرار است کسی بر کرسی مدیریت صنفی بنشیند، باید رأی و اعتماد اصناف پشت سر او باشد. اتاق اصناف ایران باید با تعامل سازنده با دولت و نهادهای مرتبط، از استقلال تشکلهای صنفی دفاع کند و اجازه ندهد مرز میان تعامل با حاکمیت و دخالت در امور اصناف مخدوش شود. ما به تعامل با همه دستگاهها نیاز داریم؛ اما تعامل با دخالت متفاوت است.
امروز بیش از هر زمان دیگری به شایستهسالاری، تجربه، تخصص، استقلال، شفافیت و رأی واقعی اصناف نیاز داریم. مدیر صنفی را میتوان با رأی تغییر داد؛ اما تجربهای که از بازار گرفته میشود، بهسادگی قابل جایگزینی نیست. حفظ بازار یعنی حفظ کسبه، حفظ تشکلها، حفظ استقلال صنفی و مهمتر از همه، حفظ سرمایه انسانی و مدیریتی اصناف. این مطالبه، مطالبه یک فرد یا یک شهر نیست؛ مطالبهای برای اصلاح، تقویت و آینده خانواده بزرگ اصناف کشور است.
♦️دکتر رضا صادقی
♦️عضو مجمع نمایندگان پارلمان اصناف کشور
♦️عضو کمیسیون تولید و صادرات اتاق اصناف ایران
♦️ عضو هیات رییسه اتاق اصناف شهرستان بابل
